Kuğunun son şarkısı: Türk musikisinin zirveleri

Türk Musiki’sinin zirveleri

Yahya Kemal Beyatlı, Eski Musiki şiirine, “Çok insan anlayamaz eski mûsıkîmizden / Ve ondan anlamayan bir şey anlamaz bizden” mısraları ile başlar. Bu müzikten anlamayan sayısının her geçen gün arttığı bir toplum olmanın ağır faturası da her alanda yaşıyoruz. Bu müzik dâhilerinin ortaya koyduğu estetik seviye, sadece bugünü değil bu toplumun geleceğini de kurtaracak bir mükemmellik arz ediyor. Türk müziğinde zirve olmuş bu büyük dehaları, -Yahya Kemal’in tabiri ile bizden ‘anlayanların’ dilinden- tarihe kaydedenlerin sözleri:

 

Lem’i Atlı

“Millî musikimizin klasik edâlı, hâlâ taptâze ve unutulmaz eserlerini besteliyen… (…) Ömrünün yarım asırdan fazlasını millî musikîmize hasreden aziz bestekârımız…”  Peyami Safa

*

Mesut Cemil

“Aziz Mes’ud, söylemeyi zâid görürüm, babandan sonra kalbimde bir kâinat olmuş büyük sanatkârımızsın; zekânın, zevkinin, cazibenin hududu yoktur…” Yahya Kemal Beyatlı

*

Dede Efendi

“O, Türk musikisinin, bir inkırâzı muhteşem bir zafer yapan dehâsıdır.” Ahmet Hamdi Tanpınar

“Dede Efendi, tarihimizin ciddi bir kırılma noktasında eski musikiyi o güne kadar ulaşmış bütün zenginlikleriyle kuşatır, derleyip toparlar ve dehâsıyla besleyerek kendisinden sonrakilere emanet eder. Meşk silsilelerinin hemen hepsi gidip Dede’de düğümlenmektedir.” Beşir Ayvazoğlu

“Klasik musiki onunla birlikte diğer sahalardaki çözülüşün tam aksine, şaşırtıcı bir yükselişe geçerek beş yüz yıllık maceraya harikulade bir temmet işaret çekmek ister gibiydi. Bu, kuğunun son şarkısıydı.” Beşir Ayvazoğlu

“Mevlevî tarikatının altın potasında eritip pişirdiği bu müstesna şahsiyet, tepeden tırnağa ruh olmuş bir bahtiyardı.” Hakkı Süha Gezgin

*

Hacı Arif Bey 

“Yüzlerce beste yazdı. Tanzimat çağının Dellalzâde’den sonra en büyük bestekârı Hacı Ârif’tir.” Hakkı Süha Gezgin

*

Hâfız Gönderi

“O mutlu devrede Itrî’ye en yakın bir dost, / Işıklı dantelâlar bestekârı Hâfız Post…” Yahya Kemal Beyatlı

*

Itri

“Itrî’siz bir Kanuni devri, Bach’sız bir Hristiyanlık, Bethoven’siz Bir Avrupa düşünülemez.” Ahmet Muhip Dıranas

“Itrî, millî musikimizin zirvesidir.” Yılmaz Öztuna

“Büyük Itrî’ye eskiler derler, / Bizim öz mûsikîmizin pîri’” Yahya Kemal Beyatlı

“Buhurizâde Itrî, Bursa’da devecilik yapan bir adamın oğludur, tekke onu Itrî haline getirmiştir. Itrî öyle bir ‘Tekbir’ besteliyor ki, Araplar bile onu bizden alıp okuyorlar.” Ali İhsan Yurd

*

Kanûnî Nâzım Bey

“O kanununu kucağına bir sevgili gibi alır; telleri bir sevgilinin saçları gibi okşar. Mızrabından uçan her notun havada uçan billur kemendini kulaklarıyla seyreder. Beğenir ve gülümserdi. Çalarken elleri kanatlanır ve teller renkli kıvılcımlar içinde kalırdı.” Hakkı Süha Gezgin

*

Neyzen Aziz Dede

“Ona yetişmiş olanlar Aziz Dede’nin tek başına on neyzene bedel olduğunu söylerler. Üflediği vakit insan, elindeki neyin yarılıp parçalanacağı vehmine kapılırmış. Sazından çıkardığı ses hem gür, hem son derece yumuşak ve sıcaktı.” Hakkı Süha Gezgin

*

Neyzen Emin Dede

“Emin Dede’de feyiz bir çağlayandır. İlminin, sanatının nurunu bulutsuz bir güneş cömertliğiyle teşekkür bile kabul etmeden verir. Onun için bu himmet, bir sünnet-i Mevlânâ’dır.” Hakkı Süha Gezgin

*

Rauf Yekta Bey 

“Örneğini yalnız aynada bulan ve kendi kendinden başka hiçbir şeye benzemiye çalışmayan, büyük san’at ve bilgi ihtirasına hiçbir siyasî ikbal hırsı karıştırmayan, kıblesi hakikatten ve seccadesi kitaplardan ibaret bir adamdı.” Peyami Safa

“Halis adamdı. Kökleri toprağına saplı, dalları şarka ve garba doğru uzanan ağaçlar kadar saltanatlı bir adam…”  Peyami Safa

“Rauf Yekta Bey memleketimizin biricik musiki âlimi idi.” Hakkı Süha Gezgin

*

Selânikli Ahmed

“Güler yüzlü, tatlı sözlü, gamsız bir adamdı. İlk görüşte ona sanatkârlığı asla yakıştıramazdınız. Fakat o, hindistancevizi gibi sert, çetin bir kabuk içinde güzel bir iç saklardı.” Hakkı Süha Gezgin

*

Münir Nureddin Selçuk 

“Münir Nureddin, Allah’ın Türk milletine bir lütfudur.” Yahya Kemal Beyatlı

*

Şevki Bey 

“O olağanüstü bir ses mimarıydı. (…) Henüz otuzunda gözlerini yuman bu büyük sanatkâr, çok yaşasa, uzun bir ömre kavuşsaydı, tek başına bir musiki çağı yaratacaktı.” Hakkı Süha Gezgin

“Yakınlarının anlattıklarına göre Üsküdar’dan köprüye kayıkla geçişi esnasında üç şarkı bestelediği olurmuş. Musiki âlemimiz ona ‘Uşşak Hâlikı’ unvanını vermiştir. Hani yersiz ve haksız da değil. Düşünün ki, Şevki Bey’in yalnız Uşşak makamından doksandan fazla şarkısı var. Her biri de,  kendi vâdîsinde birer şâheserdir.” Hakkı Süha Gezgin

*

Tamburi Cemil Bey 

“Tamburi Cemil, son devrin o eşsiz musiki dâhisi… (…) Taksimlerinde, peşrevlerinde, saz semailerinde ve ender olan şarkılarında, kadim üstatların: Dellalzadelerin, Zaharyaların, Suyolcuzadelerin, Dede Efendilerin, Asım ve Hacı Arif Beylerin erişemedikleri bir ulviyet tahayyül edemedikleri bir nağme bolluğu, kıvraklık, bir insicam, bir cazibe vardı.” Ercümend Ekrem Talû

*

Şerif Muhiddin Targan

“Udun Paganini’si”  -Anonim- 1928’de Şerif Muhiddin Targan, New York’ta verdiği viyolonsel ve ud konseri sonrasında böyle söyleniyor.

“Mükemmele bakma hakkına sahip olmak için insan ölçeğinde mükemmellik gerektiği duygusunun zirveye yani virtiözite düzeyine taşıdığı, evrensel sanatın yüzük taşıydı Şerif Muhittin Targan.” Avni Özgürel

*

Yesâri Âsım Arsoy 

“O benim velinimetim.” Safiye Ayla

*

Udî Nevres

“Sazını bir kere alıp çalmaya başladı mı, uçtukça havaların enginliğine açılan kartallar gibi iştahı artıyordu.” Hakkı Süha Gezgin

*

Zekâi Dede 

“Türk musikisinde kapanan bir devrin son dehası, son şûlesidir.” Hakkı Süha Gezgin

*

Hüseyin Sadettin Arel

“Arel hukukçudur, büyük kültür adamıdır, poliglottur. Türk ve Batı Musikisi’nde bestekârdır. Yüksek bürokrattır. Amma en büyük hizmet vasfı, Türk musikisi nazariyatını kurmak için giriştiği çabalar ve başkalarını da bu sahada cesaretlendirmesidir. Neticede bugün Türk Musikisi, onun sayesinden bir sisteme kavuşmuştur denebilir.” Ergun Göze

Daha fazlası için…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.