Lonca sisteminin tarihsel gelişimi

Lonca Sisteminin Tarihsel Gelişimi

Loncalar, işinde usta zanaatkârlar veya tüccarlar tarafından oluşturulmuş meslek örgütleridir. Kral, imparator gibi hükümranlar tarafından verilmiş ayrıcalık mektuplarına sahip olan loncalar aynı zamanda bu ayrıcalıklar nedeniyle iş alanlarını koruyabilmekte hem de hükümdarların onlar üzerindeki vergi kontrolü daha sağlıklı ve verimli olabilmektedir. Bu ayrıcalıklar, iş için gereken araçları bulundurma hakkından mesleğinin adını taşıyan dükkân açabilme yetkisine, hammadde girdisi eğer ithalse onunla ilgili vergi muafiyeti sağlanmasına kadar türlü çeşitlilik göstermektedir.

Osmanlı çarşısı
Osmanlı çarşısı
Lonca’lara üye olmak ve ayrıcalıkları nelerdi ?

Loncalar ayrıca üyelik ve giriş aidatları vs. gelirlerden oluşan fonları kontrol ederek yaşlı üyelere destek olmak, üyenin ölümü halinde geride kalanlarına bakmak, cenaze masraflarını  üstlenmek ve yeni işe başlayacak üyelere gerektiğinde kredi vermek gibi görevleri de yerine  getirmektedir. Ancak bu loncalara üye olmak çok da kolay değildir. Süre ve yöntemler farklı  da olsa hepsinde izlenen yolun çatısı ortak görünmektedir. Önce uzun bir çıraklık dönemi  geçirilmesi ve bu dönemde sadece basit teknikleri öğrenip işin esas sırrından uzak kalınması  gerekmektedir. Başka bir deyişle, karın tokluğuna çalışmak gibi bir şeydir aslında. Güvenilir  olmanın kanıtlanması, yeteneklerin ispat edilmesi ve beğenilecek işlerin ortaya çıkarılması gerekir. Bu koşuların yerine getirilmesiyle karın tokluğu sınırından kurtulup emeğin karşılığında yevmiye alınan bir üst kademeye geçilebilmektedir. Dolayısıyla bu süreçte sır kapıları yavaş yavaş açılmaya başlamaktadır.

Lonca üyelerini gösteren minyatür
Lonca üyelerini gösteren minyatür
Meslek sahipleri gelişim için ne yapıyordu ?

Bu dönemde bir sertifika almak ve başka kentlere veya ülkelere giderek başka ustalarla kendini geliştirmek için yeni bilgiler öğrenmek söz konusudur. Bu sayede kentler ve ülkeler arası teknoloji ve bilgi transferi de gerçekleşmiş olmaktadır. Devamında ise bir ustalık eserini bütün üyelerin onayına sunarak usta olmak mümkün olabilmektedir. Sunulan eser loncanın malı olmakta ve geri alınamamaktadır. En yüksek mertebe ise, baş ustalıktır. Endüstrileşme ve ulus devletlerin yükselişiyle beraber gelen patent ve tescil olayları işin ticari sırrına ifşa edilmiştir. Bu da  ayrıcalıkların pek çoğunu fiilen ortadan kaldırarak loncaların yapısını zayıflatmıştır. XIX. yüzyılda serbest ticaret kurallarının da işlemeye başlamasıyla pek çok  Avrupa ülkesinde de yasaklanmıştır. Lonca üyesi eski ustaların çoğu da ortaklı şirketler tarafından kontrol edilmeye başlanmıştır. Bu durum da imalat sanayileri içinde becerileri çok da önemsenmeden standart işler yapan emekçiler haline gelmişlerdir.

Osmanlı çarşısı
Osmanlı çarşısı

Lonca sistemini, temelini Ahilik’ten alan bir şekilde Osmanlı’da da görmek mümkündür.Daha sonra elinde esnaf ve zanaatkâr belgesi olmayanın dükkân açmasının kısıtlandığı “gedik” sistemine geçilmiştir. Ancak rekabeti önlemeyi amaçlayan bu sistem işi bilen bilmeyen herkesin, özellikle de Yeniçerilerin dükkân açmasıyla pek başarılı olamamıştır.1838 yılındaki ticari sözleşmelerle Avrupa malları arkalarına endüstri devriminin teknolojisini de alarak pazara akmaya başlayınca iyice dibe vurmuştur. Bir ara kooperatifleşmeye gidilerek  yaşatılmaya çalışılmışsa da gedikli sistem 1913 yılında resmen son bulmuştur. Bologna, Oxford ve Paris Üniversiteler üzerlerinde ülkedeki yönetim erkinin düzenleyici gölgesi olmadan kurulmuştur. Yönetsel yapısı hocalar ile öğrenciler arasında şekillendiren bu üniversiteler  akademisyen ve bilim insanlarının bilgi üretim loncaları şeklinde yapılandırılmışlardır.

 

academilist.com

Daha fazlası için

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.