Haziranda ölmek zor

Kimi hasretinden prangalar eskitirken yazdı şiirlerini, kimi bir ağaç gibi tek ve hür yaşamayı hayal ederek yaşadı, kimi ise dışlanmışlığın özgün yazılarını yazdı. Kayıpların ayı Haziran’da unutulmayacak üç büyük edebiyatçı; Nazım Hikmet, Franz Kafka ve Ahmed Arif…

3 Haziran 1924’te hayatını kaybeden ve dışlanmışlığın özgün yazarı Franz Kafka, prangalar eskittiği hasretiyle “Ben soyumla değil ancak halkımla övünebilirim” diyen Ahmed Arif ve 3 Haziran 193’te kaybettiğimiz memleket hasreti çekerek bir ağaç gibi tek ve hür yaşamayı düşleyen, bir mezar taşı yerine çınarı yeğleyen efsane aşkların ve şiirlerin kahramanı Nazım Hikmet…

‘Yüzü gülmeyen adam’

Franz Kafka’nın, kendini dışlanmış ve bir örümcek gibi hisseden Samsa’nın hikayesini anlattığı Dönüşüm kitabındaki duyguları hala hafızalarda… Kafka’nın Dönüşüm eserinde anlattığı aslında bir bakıma kendisiydi. Edebiyat dünyasına oldukça önemli eserler kazandıran Kafka ile ilgili araştırma yaparken en sık karşılaştığım tanım, ‘yüzü gülmeyen adam.’ Prag’da Yahudi olarak dünyaya gelen Kafka’nın iki erkek kardeşinin bebekken, üç kız kardeşinin ise toplama kamplarında öldüğü biliniyor. Hukuk eğitimi alan Kafka, eserlerinde genellikle yalnızlık, dışlanmışlık gibi konuları kendine has tarzıyla anlattı.

Babaya mektup

Kafka’nın bu yalnızlık ve dışlanmışlık duygularının altında ise babasıyla olan ilişkisi yatıyor. Bu duyguları doğrudan hissedebildiğimiz eserlerinden biri olan Babaya Mektup’ta da Kafka, şu cümlelerle anlatıyor babasını; “Asker selamı vermeyi ve asker gibi yürümeyi becerdiğim zaman desteklerdin beni, ama ben geleceğin askeri değildim ya da iştahla yemek yiyebildiğim, hatta yanı sıra bir bira da içebildiğim zaman desteklerdin ya da anlamadığım şarkıları tekrar edebildiğim veya senin en sevdiğin lafları senin peşinden geveleyebildiğim zaman, ama bunların hiçbiri benim geleceğimin bir parçası değildi. Ve aslında bugün bile, herhangi bir konuda, ucu ancak sana da dokunuyorsa, zedelediğim veya benim şahsında zedelenen (Örneğin Pepa beni azarladığı zaman) senin onurunsa destekliyorsun beni. O zaman destekleniyorum, bana değerim hatırlatılıyor, yapmaya hakkım olan hamlelere dikkatim çekiliyor ve Pepa mutlak bir biçimde mahkûm ediliyor. Ama şimdiki yaşımda artık desteğine neredeyse hiç ihtiyaç duymadığımı bir kenara bıraksak bile, ancak öncelikle söz konusu olan ben değilsem, gelen desteğin bana ne faydası olacak?”

Bilinen şarkıların gizli kahramanı

Ahmed Arif… Hepimiz onu ‘Hasretinden Prangalar Eskittim’ şiiriyle tanıyoruz. 1927 tarihinde Diyarbakır’da doğan ve Felsefe bölümünde okuyan ancak tutuklanmaları nedeniyle mezun olamayan Ahmed Arif, şiirlerinde adalet, hak, hukuk kavramlarını ön planda tuttu. Bugün dilimizde dolanan ancak sözlerinin kendisine ait olduğunu bilmediğimiz pek çok şarkının altında onun imzası var. Cem Karaca’dan Fikret Kızılok’a, Moğollar’dan Ahmet Kaya’ya pek çok isim Ahmed Arif şiirlerinden bestelenen eserleri seslendirdi.

Adaletin peşinde

Ahmed Arif, şiirlerinden de anlaşılacağı üzere hep adaletin peşinden koşan, haksızlığa tahammül edemeyen Ahmed Arif, şöyle açıklıyor bu durumu; “Şunu söyleyeyim. Çocukluğumda öyle sanıyorum ki kendim için hiç kavga etmedim. Ama arkadaşlarım için, mahalle için, okul ya da sınıfım için çok kavga ettim.  Bu benim yapımdan geliyor. Yani şimdi biri sana hakaret etse, biz gazinodayız, biz bir kahvedeyiz, parktayız, en çok senin ve senden sonra en yakın arkadaşın alınması lazım değil mi? Ben bugün gelip tanışmış olsam bile seninle, senden önce o herifi parçalarım.”

Nazım Hikmet memleket

Ve Nazım Hikmet… Nazım’ı anlatmak için kelimeler, sayfalar kifayetsiz! Memleketimden İnsan Manzaraları, Piraye’ye Mektuplar, Yaşamaya Dair ve daha birçok eser… Yaşamının önemli bir bölümünü sürgünde geçiren, Vera ve Piraye’ye duyduğu tutkulu aşkı şiirlerine yansıtan, memleket özlemini en iyi anlatan şairdir Nazım. Sürgünden ve cezaevinden yazdığı eserler dünyanın pek çok bölgesinde büyük bir sevgiyle okunuyor. Ölümünün ardından bile pekçok ülkede halen sevilen Nazım, edebi istiratgahı olan Moskova’da hala memleket hasreti çekiyor. Nazım, hemen tüm eserlerinde memekete olan sevgisini anlatmış. Her biri bir destan niteliğindeki eserleri arasında beni çok etkileyen cümleleri ise; “Ölürsem, o günden önce yani, öylece de gibi görünüyor. Anadolu’da bir köy mezarlığına gömün beni. Uyarına gelirse, tepemde bir de çınar olursa taş maş da istemez hani…”

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.