Cumhuriyet Karikatürü’nün kutup yıldızı: Cemal Nadir Güler

Cemal Nadir Cumhuriyet Dönemi Türk Karikatürü’nün en önemli imzalarının başında gelmektedir. Cemal Nadir çizgi yaşamına 1920’lerin başında başlamış, Ramiz Gökçe anlayışının geçerli olduğu yıllarda “Ramiz gibi çizemediği” için tutunamamış, ardından memleketi olan Bursa’ya dönerek yeniden tabelacılığa ve resim öğretmenliğine devam etmiştir.

1928 yılında Akşam gazetesi başyazarı Necmettin Sadak’tan aldığı davet üzerine tekrar İstanbul’a gelmiş ve günlük olarak bu gazetede çizmeye başlamıştır. Cemal Nadir’in Akşam’daki çizgileri Cumhuriyet Dönemi’nde karikatürün artık gazetelerde süreklilik kazanması anlamına da gelmektedir. Cemal Nadir’in başarısının ardından karikatür gazetelerin aranan unsurlarından biri haline gelmiş ve şimdiye dek hiç olmadığı kadar toplumun ilgisini çekmiştir.

Cemal Nadir, halkı ilgilendiren gündelik sorunları, son derece mütevazı, ama bir o kadar da derinlikli bir bakış açısıyla çizgilerine yansıtmıştır. Nadir, 1936’da yayınladığı karikatür albümünün önsözünde bu özelliğine şöyle dikkat çekmiştir: “Her şeyin gülünecek garip tarafı vardır. Fakat olay kalabalığı arasında bunları seçebilmek için dürbün gibi büyütüp yaklaştıran bir yardımcı gerekir. Karikatürlerimle size bu yardımı edebilirsem ne mutlu! Konuların hayatla ne ölçüde ilgili olduğunu merak edenler nüktelerin sırtındaki abartılı elbiseleri atıp, gerçeği görebilirler.”

Sadece gündelik hayata yönelik hoşgörülü ve sevecen bakış açısı ya da Amcabey, Dalkavuk, Dede ile Torun gibi yarattığı sevilen tipleri değildir onu pek çok çizerden farklılaştıran; aynı zamanda biçemdeki yenilik arayışları da onu çağdaşları arasında benzersiz kılmaktadır. Karikatür Cemal Nadir’le birlikte resim’den uzaklaşmış ve gerçek karikatür çizgisine ulaşmıştır. Gerek konu gerekse de biçim açısından yeni bir sestir onunki. 50 kuşağına yön verecek olan “yazısız” karikatürü ilk o çizmiş ve 50’li yıllarda Türk mizahına ciddi bir ivme kazandıracak olan bu karikatürcüler üzerinde büyük etkisi olmuştur.

Amcabey dergisinde genç çizerlerin eserlerinin yayınlanmasına olanak sağlayan Cemal Nadir, gerek dünyaya bakış açısıyla, gerekse de biçemdeki farklılığıyla yeni yetişen genç karikatürcü kuşağın ustası olmuş, hatta kimilerinin çizgi dünyalarını oluşturma adına onlara bire bir ders vererek belirleyici bir rol üstlenmiştir. Savaştaki demokrasi ve barıştan yana yürekli duruşu da, onun karikatür çevrelerinde daha da sevilmesine olanak sağlamıştır.

Cemal Nadir, 1932 yılında Cumhuriyet döneminin ilk karikatür albümünü yayınlamış ve karikatürü meslek olarak seçerek kendinden sonra gelen genç kuşaklara örnek olmuştur. 1947’deki erken ölümü, ülke çapında bir sarsıntı ve yas yaratmıştır. Cemal Nadir’in ölümünden sonra bir yıl süreyle, gazetelerin birinci sayfasına kimsenin karikatür çizmeye cesaret edememesi, onun mizah alanındaki derin etkisini ve büyük boşluğunu biraz olsun anlatabilir.

Kaynak: M. Bilal Arık, “Mizah ve Karikatür”, Cumhuriyet Döneminde İletişim, Editör: Nazife Güngör,  Siyasal Yayınevi, Ankara, 2010

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.