Niccolò Machiavelli’den Hükümdar’a iktidar tavsiyeleri

Niccolò Machiavelli’nin en ünlü eseri olan Hükümdar (Prens) 1500’lü yıllardaki İtalya’da kaleme alınmıştır. Yazar bu kitabında çeşitli devlet tiplerini ve bu devletleri yönetenlerin iktidarlarını sürdürebilmeleri için neleri göz önünde bulundurmaları gerektiğini anlatır. Pek çok devlet adamı için yol gösterici bir kitap olan Hükümdar, insan gerçekliğini acımasızca teşhis etmesiyle benzerlerinden ayrılır. Kitaptan bazı pasajları sizler için derledik:

İnsanlar ya elde edilmeli ya da onların kökü kazınmalıdır. Hafif baskılara karşı intikam almaya kalkarlar, fakat ağır baskılara karşı direnemezler. Bir insana baskı yapıldığı zaman öyle davranmalı ki, intikam almaya olanak bulamasın.

Yapılacak bütün kötülüklerin bir anda yapılması gerekir. Böylece daha kısa zamanda duyulacağı için daha az acı verir. Buna karşılık iyilikler azar azar yapılmalıdır. Böylece tadına daha iyi varılır.

Zenginler halka karşı koyamıyacaklarını gördüklerinde kendi aralarında birini hükümdar yaparak onun gölgesi altında hırslarını doyururlar. Buna karşılık halk da, seçkinlere karşı koyamadığını görünce, bir kişiye sığınır, onu hükümdar yapar, kendini korur.

Seçkinleri namuslu bir biçimde ve başkalarına haksızlık yapmadan memnun etmeye imkan yoktur. Oysa halkı memnun etmek mümkündür. Halk zenginlerden daha anlayışlıdır. Zenginler zulmetmek isterler. Halkın istediği ise sadece ezilmemektir.

Yalnız kendi güçlerine dayananlar, insan ve para güçleri ile iyi bir ordu oluşturup her türlü saldırıya karşı koyabilen hükümdarlar, yeterli hükümdarlardır. Buna karşılık kendi başlarına savaşa giremeyen ve kendi kentlerini kale duvarlarına kapanıp kalan hükümdarlar her zaman başkalarına muhtaçtırlar.

Bütün hükümdarlar iyi ya da kötü özellikleriyle anılır. Bu saydığım niteliklerden iyi olanlarının bir hükümdar da bulunmasını övgüye değer olduğunu herkes kabul eder bunu biliyorum. ne var ki, bunların tümüne uyulması insanın doğasına uygun olmadığından , hükümdarın en azından  kendisini yerinden edecek derecedeki kusurlardan kaçınmayı bilmesi gerekir. Diğer kusurlara gelince hükümdar bunlardan kaçınabiliyorsa kaçınsın, kaçınamıyorsa da fazla tasalanmasın. Hatta devletini rahat bir biçimde korumasına yarayan bazı kusurlara sahip olmaktan da yüksünmesin. Çünkü her yönü ile iyice bakılırsa , bazı özellikler meziyet gibi gözükür ama yıkım getirir; bası özellikler de kusur gibi gözükür ama güvenlik ve esenlik sağlar.

Hükümdar olma yolundayken cömert görünmenin yararı vardır. Sezar Roma İmparatoru olmak isteyenlerden biriydi. İmparator olduktan sonra cömert kalarak uzun süre yaşasaydı ve harcamalarını kısmasaydı imparatorluğu çökerdi.

İnsanlar sevmekte kendilerine, korkmakta ise hükümdarlarına tabi olduklarına göre, hükümdar başkalarının elinde olana değil, kendisinin elinde olana güvenmelidir.

İhtiyatlı bir hükümdar, kendisine zararı olacaksa verdiği sözü tutmaz. Söz vermesini gerektiren şartlar değişmişse, sözünde durmasına yine gerek yoktur. İnsanlar iyi olsalardı, bu davranış biçimi kötü olurdu. Ama insanlar kötü olduklarına ve onlar verdikleri sözlerde durmadıklarına göre siz de verdiğiniz sözde durmak zorunda değilsiniz.

Devleti korumak için çoğu kez verdiği söze , merhamete, insanlığa ve dine aykırı davranışlarda bulunmak zorunda kalınabilir.

Davranışlarında büyüklük, yüreklilik, ağırbaşlılık ve güçlülük görülmelidir. Öyle ki, uyruğunun özel işlerindeki dalaverelerine karşı aldığı kararların değiştirilemezliği bilinsin.  Kimse onun düşüncesini değiştirebileceğini ve onu aldatabileceğini aklından geçirmesin.

Bir bakanı iyi tanımak için  şaşmaz bir kural vardır. Sizden çok kendini düşünüyor, yaptığı tüm işlerde kendine bir pay ayırıyorsa bu kişi hiçbir zaman iyi bir bakan olamaz. Ona hiçbir zaman güvenilemez. Devlet işlerini yürüten kişinin kendisini değil, hükümdarı düşünmesi, devleti ilgilendirmeyen hiçbir şeyle uğraşmaması  gerekir. Diğer yandan hükümdar da bakanını gözetmeli, ona ikbal ve zenginlik sunarak  kendisine bağlanmasını sağlamalıdır. Öyle ki, gördüğü ikbal ve zenginlik başka bir istekte bulunmasını önlesin; sahip olduğu saygınlık onu değişikliklerden korkutsun ve hükümdar olmadan yerinde kalamayacağını anlasın.

Atılgan olmak ihtiyatlı olmaktan daha iyidir, düşüncesindeyim. Çünkü talih dişidir. Ona hakim olmak için sert davranmak gerekir. Serikanlılıkla iş göre kimselerden çok şiddet yoluyla iş görenlere kendini bırakır. Dişi tabiatından dolayı talih gençlerin dostudur. Çünkü gençler daha az ihtiyatlı ve daha atılgandırlar. Ve daha büyük bir cesaretle ona hükmederler.

Kaynak: Machiavelli,  Hükümdar, Çev: Selahattin Bağdatlı, Sosyal Yayınları

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.