Edward Bernays’tan acımasız bir manipülasyon: Muz Cumhuriyeti darbesi

Özgürlük kavramı demokrasinin asli unsuru olmakla beraber manipülasyonun üzerine inşa edildiği en temel kavramlardan birisidir. Benzer şekilde Edward L. Bernays’ın çalışmalarında ve uygulamalarında da “özgürlük” kavramının sık sık kullandığı görülmektedir.

Bernays’ın demokrasi anlayışı, iktidar ilişkilerini korumaya yöneliktir. Hatta bunu, halkın psikolojik hayatını etkilemek pahasına yapmıştır. İrrasyonel benliği etkilemeye devam ederse, yöneticilerin yapmak istediklerini yapmaya rahatça devam edebileceği kanaatindedir. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, Bernays’ın Guatemela’daki demokratik hükümeti devirmek için hazırlanan coupd’état’nın halkla ilişkilerini inşa etmesidir.

Bernays’in büyük müşterilerinden biri olan, 1899’da kurulan ve Orta Amerika’daki Guatemala’da çok geniş muz tarlaları bulunan United Fruit Company isimli dev şirket ülkeyi uzun yıllar boyunca uysal diktatörler yoluyla kontrol etmiştir. Bu nedenle ülkenin adı Muz Cumhuriyeti olarak anılmaya başlamıştır. Fakat 1950 yılına gelindiğinde Albay Arbenz, şirketin ülke üzerindeki hâkimiyetini sona erdirme sözü vererek ülkenin başına geçmiş ve 1953 yılında da şirketin tarlalarının büyük bir bölümüne el koyduğunu açıklamıştır. United Fruit Company’nin varlığını tehdit eden bu büyük halk hareketine çözüm bulmak için şirket Bernays’ la anlaşmıştır. Bernays, gerçekte Moskova’yla ilişkisi olmayan ve bir sosyal demokrat olan Arbenz’i, Amerika’ya karşı komünist bir tehdide dönüştürmüş; konuyu Amerikan demokrasisi, Amerikan değerleri tehdit altındaymış gibi yansıtmıştır. Halkta bu korkuyu arttırmak amacıyla bir haber ajansı kurmuştur. Bu ajansın basın bültenleri, Amerikan medyasını “Moskova, Amerika’ya saldırmak için Guatemala’yı üs olarak kullanacak” şeklindeki sözde haberlerle doldurmuşlardır.

Aynı strateji ve taktikler I. Dünya Savaşı sırasında, Bernays ve Lippmann’ın görev aldığı Creel Comitte tarafından da kullanılmıştır. Bernays’ ınUnited Fruit Company için yaptığı çalışmalar arzuladığı sonuca ulaşmasını sağlamıştır. Başkan Eisenhower, Arbenz rejimini devirmek gerektiğini kabul ederek, United Fruit Company ile işbirliği sonucunda; CIA silahlı bir isyan ordusu hazırlamıştır. Yüzbaşı, Armas adlı birisini de ülkenin yeni lideri olarak seçmiştir. CIA pilotlarının kullandığı uçaklar Guatemala’yı bombalarken, Bernays Amerikan basınındaki propaganda kampanyasını sürdürmeye devam etmiştir. Propagandasının amacı, Amerikan halkının, bu olayı demokrasi için “Özgürlük Savaşçıları” tarafından Guatemala’nın kurtarılması olarak görmesini sağlamaktır

Bernays’ın bu uygulamaları yaparken birey ve kitle psikolojisi üzerine dikkate aldığı düşünceler Freud ve LeBon’dan etkilendiği düşüncelerdir. Edward Bernays’ın günümüz toplumunun şekillenmesinde oynadığı rol ve bunun için uyguladığı manipülasyonlar sayfalara sığmayacak kadar çoktur.

Kaynak:

Baban, Ece (2005) İkna Amaçlı Kitle İletişim Kuramları ve Edward Bernays’ın Halkla İlişkiler Uygulamaları. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Curtis, Adam (2002) The Century of the Self. London: British Broadcasting Corporation.

www.academilist.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.