Dünyayı Değiştiren Meyve: Elma

Elma kadar mitlere, tarihe, dine, estetiğe, edebiyata, felsefeye, psikolojiye, halkbilime ve daha birçok alana esin kaynağı olmuş başka bir meyve var mıdır?

Adem’le Havva’nın cennetten kovulmasının nedeni olan yasak meyvenin elma olduğu konusunda bir fikir birliği bulunmaktadır. Dinler Tarihine “Günahın Benzersiz Tadı” olarak sokulan elma Batı resminde de ya da daha genel anlamda dünya resim tarihinde cennetten kovulmanın sorumlusu olarak gösterilmiştir. Adem’in boğazında kalan elma, onu kışkırtıp cennetten kovulmasına sebep olduğundan “Adem Elması” adını almıştır. Günümüzde hala boğazımızdaki tiroid bezinin kıkırdağına, yani Gırtlak Çıkıntısına da Adem Elması (İngilizce’de de Adam’s Apple) denilmektedir.

Cennetten Kovulma Miti’nin yanı sıra eski çağlardan beri birçok farklı kültürde elma cinsellikle birlikte anılmıştır. Yunan Tanrıçası Demeter’in kızı Persephone’nin simgesi olan beş köşeli yıldız ile elmanın ortadan kesilmesiyle ortaya çıkan çekirdek yuvasındaki yıldız birbiriyle ilişkilendirilir. Çekirdekler tanrıça Demeter’in içindeki bakireyi simgeler. Hıristiyan sanatında ise elma, anne karnındaki bakirenin sembolüdür.

Yunan tanrıçası Afrodit, erotik olan ve baştan çıkaran her şeyi temsil eder. Peleus ve Thetis’in düğün törenine, tanrılar ve ölümlüler beraber davet edilir. Mitolojiye göre, bu törene sadece Edis davetli değildir ve bu yüzden öfkelidir. Edis, üzerinde “en güzeline” yazılı bir elmayı tören alanının ortasına, hem de tam genç tanrıçaların bulunduğu köşeye atar.  Ortamdaki tanrıçaların hepsi elmanın kendilerine hediye edildiğini söyleyerek sahiplenmeye çalışır. Ancak elma tek, tanrıça çok ve bir karar verilmesi gereklidir. Bu zor kararı verme işi büyük tanrı Zeus’a kalmıştır. O da arada kalmamak için bu işi Truva Prensi Paris’e bırakmıştır. Paris’in önüne Hera, Athena ve Afrodit çıkmıştır. Afrodit’in teklifi Paris’e cazip gelmiştir. Söz verdiği gibi Afrodit Paris’i güzeller güzeli Helen’e yönlendirmiştir. Ancak Helen evlidir. Paris bu duruma aldırış etmeyip Helen’i ayartmıştır. Sonra bilinen Truva Savaşı çıkmıştır. Rüşvetin sebebinin sembolü, daha sonraları “uyumsuzluk elması” olarak anılan ve uğruna güzellik yarıştırılan bu elmadır. Uyumsuzluk ismiyle anılmasının nedeni üç tanrıçanın aralarını bozması ve daha sonraki felaketlerin başlangıcına zemin hazırlamasıdır.

Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler masalında, Pamuk Prensesin kötü kalpli ve cadı olan üvey annesini kızını öldürmek için zehirli bir elma kullanmıştır.

Masallarda sürekli gökten “hat trick” yapmak suretiyle 3 elma düşer; birisi anlatanın, birisi mutlu sona erişin, diğeri de bu masalı dinleyenlerindir. Ama bu meyve daima elmadır, başka bir meyve değildir.

İsviçre’nin milli kahramanı William Tell’in okçuluktaki yeteneklerini oğlunun kafasının üzerine koyduğu elmayı vurarak kanıtladığı anlatılır.

Newton’un Evrensel Çekim Yasasını bulmasına başına düşen bir elma ilham vermişti.

Bilgisayar çağının kurucu figürlerinden, yapay zekânın geliştirilmesinde çok büyük katkıları olan, Nazilerin Enigma şifresinin kırıcısı ve bir düşünce deneyi olan Turing Makinesinin mucidi dahi matematikçi Allen Turing’in hayatı siyanürlü bir elmayla sona ermiştir. 2018 itibariyle piyasa değeri 1 triyon dolara ulaşan dünyanın en büyük şirketlerinden biri olan Apple kendisine isim olarak Apple ve logo olarak da ısırılmış (genellikle gökkuşağı renklerinde) bir elmayı seçmiştir.

Sadece ABD’nin değil, dünyanın en kozmopolit, en heyecan verici ve en yaratıcı kenti olan New York’un nickname’iBigApple’dır. Başka bir deyişle, iflah olmaz crazy New Yorkers (NewYorkperestler) kentlerine ruhunu aşılayan fenomenin elma olduğuna iman etmektedir.

Ülkemizde reklamcılara verilen en büyük ödül Kristal Elma’dır.

Elma çiçeği, feminist literatürün, ezoterizmin ve anaerkil toplumların kutsallarındandır.

Pek çok zaman birbiriyle zıt hükümlere sahip olan klasik ve alternatif tıp “her gün iki elma yenmesi gerekir” iddiasında birleşirler.

Türk Halkının kültüründe elma masallarda, bilmecelerde, tekerlemelerde, mani ve türkülerde her zaman yer alır. Türk mitolojisinde ayrıca “kızıl elma” figürü vardır. Oğuz Türkleri için fethedilmesi gereken illeri ve geleceğe dair düşleri, henüz gerçekleşmemiş planları belirtir.

Cennetten kovulmamıza neden olan, Newton’a çekim yasasını bulduran, Tell’e İsviçre’yi kurduran, Oğuz Türklerine düşler kurdurup peşine düşürten, masallarda gökten düşen, Pamuk Prensesi uykuya daldıran, Alan Turing’i öldüren, Steve Jobs’u zenginleştiren, reklamcıları ödüllendiren, sağlıkçıları birleştiren, New York’un nickname’i olan, mitolojilerin, dinlerin, kültürlerin hepsinde kendine yer bulan elma, dünyayı değiştirendir.

Meltem Güler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.